Najbliższa przyszłość
Literatura polska w tej chwili geniusza nie posiada. Starzy olbrzymi pomarli — nowi się jeszcze nie narodzili. A może ich już natura nieraz stworzyła, ale warunki nie pozwoliły im się rozwinąć. Z tryumfów ludzi wielkich, którzy przełamali zapory, wybrnęli z trzęsawisk życia i z jego ciężarami weszli na wyżyny, wybłysnął szeroko czczony pewnik, że geniuszów los nie łamie, a nawet ich hartuje.
Nie warto się rozprawiać z tym kanonizowanym przesądem, który na swoje usprawiedliwienie może mieć tylko wiarę w opatrzność, pozwalającą duszom wybranym, jak komarom, wylęgać się i pływać po wierzchu fali w czółenkach, których żadna burza nie zatopi. Niestety, jednego Mojżesza puszczonego na wodę w sitowiowym koszyku ratuje królewna egipska, a może stu ich tonie. Walka o byt, nędza, kropla roztworu bromowego nie w porę dana, kułak w głowę — wszystko to pojedynczo lub razem wystarczyć może do tego, ażeby Kopernik lub Mickiewicz w kolebce został konduktorem drogowym lub organistą w późniejszym życiu. Dawniej stada umysłów dzielniejszych odlatywały daleko i wyrabiały sobie skrzydła w obszernych przestworach obcego świata, teraz zmieniony instynkt wszystkie zatrzymuje na rodzinnym ciasnym podwórzu. Wielka to korzyść dla gospodarstwa krajowego, ale kto wie, czy orzeł z obciętymi skrzydłami na śmieciach jak kogut nie grzebie, kur do ziaren nie zwołuje i na odmianę nie pieje, zamiast szybować pod obłokami?