Brandes w Warszawie
Stara to, a wiecznie nowa historia, której on jednym ze sławnych bohaterów.
Dla literatury, jak dla ludzi, jak dla wszystkiego, co żyje, nad chodzi okres starości. Wtedy traci ona zwykle wrażliwość zmysłów, rozum, pamięć, zapał, opowiada ciągle o dawnych, lepszych czasach, a złorzeczy nowym i, jeżeli uboga, siada pod kościołem, jeżeli bogata, otacza się gronem dewotek i modnych księży, zachowując sobie podczas uroczystych nabożeństw honorowe miejsce. Zniedołężniała, surowa i pobożna babka widzi naokoło siebie tylko zepsucie, powtarza ciągle, że za jej młodości wszystko było lepsze, rozumniejsze i uczciwsze. Gotowa wykląć i wydziedziczyć każdego syna, wnuka lub prawnuka, który jej przeczy; żyje wspomnieniami, gniewem i nienawiścią.Literatura bywa także wielką kadzią, w którą pokolenia zlewają płyn wyciśnięty ze świeżych oliwek i służący za pokarm narodowi. Ile razy wszakże w generacji dzielniejszej i zdrowszej narodzą się jednostki obdarzone większą czułością i energią, gdy spostrzegą, że ta oliwa zestarzała się, stęchła, uległa rozkładowi, że trzeba ją wylać lub na smarowidła przeznaczyć, a napełnić kadź wytłoczynami z nowych owoców, wtedy zawsze rozpoczyna się walka, w której z jednej strony słyszymy złorzeczenia i klątwy na bezmyślne i świętokradzkie burzycielstwo, a z drugiej śmiałe wezwania do reformy.
Literatura wreszcie ma swoje pory. Po zimie nadchodzi w niej wiosna, która niemiłosiernie roztapia śniegi i lody, budząc życie. Duch mroźnego snu wszakże nie ustępuje natychmiast, lecz stacza zacięty bój, niszcząc pierwsze kwiaty i chłodząc pierwsze ciepłe wiatry, dopóki nie odejdzie w otchłanie czasu, grożąc zwycięskiemu przeciwnikowi swą wyschłą, lodowatą ręką.